Borgerhoff & Lamberigts gebruikt cookies om uw surfervaring beter te maken.
Akkoord

Waar ben je naar op zoek?

Hetty Helsmoortel: "CRISPR is niet zonder gevaar"

"Al meer dan tien jaar is de menselijke genetica een van mijn grote interesses. En al enkele jaren is Hetty daarin mijn belangrijkste gids. Er bestaat voor mij geen betere inleiding tot CRISPR dan dit boek van Hetty." Zo spreekt Lieven Scheire. En wie zijn wij om hem ongelijk te geven. Dringend tijd om Hetty Helmoortel eens aan de tand te voelen over CRISPR.

Hetty Helsmoortel, dé autoriteit wat betreft CRISPR. Hoe is dat gekomen?

Toen CRISPR in 2012 werd ontdekt, was ik aan een doctoraat bezig over kinderkanker. Het was snel duidelijk dat de technologie heel wat wetenschappelijke disciplines op hun grondvesten zou doen daveren. Ik vertel graag in allerlei media aan het grote publiek over de nieuwste ontwikkelingen in wetenschapsland, en de laatste jaren kwam CRISPR daar heel vaak aan te pas. Vrij snel kreeg ik met CRISPR dan ook een vaste rubriek in de Nerdland podcast van Lieven Scheire. Daarnaast word ik regelmatig door radio en televisie gevraagd om duiding te geven bij het meest recente CRISPR-nieuws. Sinds twee jaar trek ik ook met een interactieve voorstelling door het land. Ik vind het als moleculair bioloog mijn taak om zoveel mogelijk mensen te informeren over de immense mogelijkheden, maar ook over de potentiële gevaren en ethische dilemma’s die met het veranderen van genen gepaard gaan.

Wat houdt CRISPR juist in?

CRISPR is een revolutionaire technologie om snel, precies en goedkoop aanpassingen te doen in het DNA van om het even welk organisme. Ook dat van de mens. Dat is niet niks, en dus werd het dringend tijd om de mensen bij te praten. Om ze mee te nemen in de wondere wereld van de biotechnologie. Schoonheid te beschrijven. Mogelijkheden, kansen, gevaren. En een hoop ethische dilemma’s, dat ook.

Welke voor- en nadelen brengt deze technologie met zich mee?

CRISPR kan bijdragen aan oplossingen voor de meest uiteenlopende problemen waar de mensheid deze eeuw mee af te rekenen krijgt. Van nieuwe therapieën voor tal van ongeneeslijke ziekten over het uitroeien van malaria tot het bestand maken van gewassen tegen klimaatverandering. Maar het maakt plots ook het aanpassen van genen in menselijke embryo’s mogelijk. Hoewel we met z’n allen dachten dat de eerste CRISPR-baby’s nog wel even op zich zouden laten wachten, werden in 2018 in China de allereerste genetisch gewijzigde mensen geboren. Die gebeurtenis is bij ons vrij geruisloos voorbij gegleden, maar zou wel eens het meest historische moment uit heel onze geschiedenis geweest kunnen zijn. Een aantal toepassingen van de technologie roepen behoorlijk wat ethische vragen op. Wat zal dat bepalen? En zullen de keuzes in andere delen van de wereld anders uitvallen?

Kunnen we dan straks onze baby’s perfect designen?

De eerste designerbaby’s – waar al tientallen jaren sprake van was – zijn inderdaad eind 2018 geboren. Toch schort er zowel technisch als ethisch héél wat aan het verhaal van de Chinese onderzoeker He Jiankui. Maar de geest is wel uit de fles. Wereldwijd zijn andere onderzoekers dezelfde denkpistes aan het bewandelen. Voor zeer ernstige aandoeningen waar geen énkele andere oplossing voor is, sluit ik het gebruik van de technologie in embryo’s in de toekomst niet uit. Maar waar ligt de grens? Wat als ouders plots komen aankloppen voor aanpassingen van genen die betrokken zijn bij intelligentie, atletische lichaamsbouw, empathisch vermogen of seksuele geaardheid? Het grote geluk is dat we op dit moment nog maar weinig zicht hebben op alle genetische componenten die hierbij een rol spelen. En zolang we niet weten wáár we precies moeten knippen om het gewenste effect te bereiken, heeft dat weinig zin. En dan is er natuurlijk nog de vraag: Wat is perfect? Het antwoord daarop is voor iedereen anders.

Waarom dit boek?

Omdat het er eigenlijk al lang had moeten zijn. Tijdens mijn lezingen vertelde ik aanvankelijk dat we genetisch gewijzigde baby’s de eerste tien jaar niet moesten verwachten. Omdat de technologie er – in verschillende opzichten – simpelweg niet klaar voor was. Tot er plots een Chinees op YouTube verscheen. Dus het werd hoog tijd om het allemaal eens op papier te zetten, om de eindeloze mogelijkheden van de technologie te beschrijven, en er tegelijk op te wijzen dat CRISPR niet zonder gevaar is.

Voor wie is dit boek?

Voor iedereen. Ja echt, voor iedereen. Er is namelijk geen specifieke voorkennis nodig, alleen een gezonde interesse in de wereld om ons heen. Met dit boek wil ik vooral behapbaar blijven. Er dringt zich namelijk een maatschappelijk debat op over wat we wel en niet met CRISPR mogen aanvangen. Ik ben van mening dat iederéén moet kunnen deelnemen aan de discussie, maar wel met kennis van zaken. En dat laatste wil ik mensen graag bijbrengen, omdat informatie het steeds minder lijkt te halen van emoties  en vooroordelen. De wetenschap begeeft zich almaar vaker op een hellend vlak, en moet dus beter aansluiting vinden bij het grote publiek.

Wat is je favoriete CRISPR-toepassing tot op heden?

Goh, dat is een moeilijke. In het boek staan bijna 50 spraakmakende voorbeelden, ééntje selecteren is niet gemakkelijk. Laat ik dan kiezen voor het kweken van menselijke organen in dieren. Omdat alles daarin samenkomt: het kan het grote probleem van het wereldwijde tekort aan orgaandonoren oplossen, het is wetenschappelijk een gigantische onderneming, maar ook ethisch rijzen er meteen een aantal vragen.

Op welke CRISPR-toepassing zit je te wachten?

Op een toepassing die veilig gebruikt kan worden om patiënten te behandelen met ziekten die tot voor kort compleet ongeneeslijk waren. En we zijn dichtbij. Voor bijvoorbeeld erfelijke blindheid of terminale kankers wordt CRISPR momenteel volop getest.

Boek in de kijker

De geknipte genen

Hetty Helsmortel

Over aanpassingen in het DNA van planten, dieren en zelfs mensen. Een baanbrekend en ethisch explosief boek!

Meer over het boek

Anderen kochten ook